Het beroep op uitkeringen wegens (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid loopt in zorgwekkend tempo op. Inmiddels ontvangen 110.000 werknemers een WGA-uitkering. Daarvan is meer dan de helft volledig arbeidsongeschikt. Er is een stijgende lijn te zien. Dit geeft verzekeraars steeds hogere lasten. De structurele oplossing vraagt om betere samenwerking en communicatie tussen verzekeraars en het UWV, scherpere afspraken met klanten over snelle re-integratie en reparatie van onevenwichtigheden in het hybride stelsel.

In het WGA-stelsel kunnen werkgevers kiezen of ze de uitvoering van de WGA bij het UWV laten, of zelf dit risico dragen. De keuze betreft de eerste tien jaar van de WGA-uitkering. Werkgevers kunnen ervoor kiezen het eigen risico privaat te verzekeren. Als de werkgever de WGA-eigenrisicodragersverzekering combineert met de verzuimverzekering, worden verzuim en arbeidsongeschiktheid snel gesignaleerd en integraal aangepakt met preventie- en re-integratie-activiteiten.

"Het WGA-stelsel prikkelt alle betrokkenen tot maximale inspanningen op het gebied van preventie en re-integratie’’, aldus directeur Harold Herbert van het Verbond. “De hybride uitvoering zorgt echter ook voor grote onderlinge afhankelijkheden tussen de betrokkenen, en dat element behoeft dringend verbetering om de negatieve trend – een steeds hogere instroom in de WGA – te keren. Daarmee is een groot maatschappelijk belang gediend.”

De laatste jaren neemt het beroep op de WGA-uitkering meer toe dan verwacht. Dat komt onder meer doordat er meer oudere werknemers zijn en eerder afgewezen aanvragen alsnog worden toegekend. Bovendien zijn veel meer mensen dan verwacht 80 tot 100 procent arbeidsongeschikt, waarbij het UWV de arbeidsongeschiktheid als niet duurzaam heeft beoordeeld. Daardoor valt hun uitkering onder de WGA en niet onder de IVA, de regeling voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten. De stijgende lijn zet door.

Goede informatie
Voor een succesvol preventie- en re-integratiebeleid is het volgens het Verbond allereerst van groot belang dat de betrokken dienstverleners de beschikking hebben over goede informatie. In de huidige situatie voert het UWV voor alle werkgevers de noodzakelijke werkzaamheden uit met betrekking tot vaststelling van het uitkeringsrecht en vaak ook de verstrekking van de uitkering. Alle werkgevers en hun (publiek of private) dienstverleners hebben deze informatie nodig voor de invulling van de re-integratieactiviteiten. Daarom is het belangrijk dat het UWV de resterende verdiencapaciteit juist inschat en registreert, en dit tijdig doorspeelt. Hier is volgens Herbert nog forse winst te behalen, zodat het re-integratieproces dat al in de eerste twee ziektejaren is gestart, goed kan worden voortgezet. “Want hier geldt: hoe eerder en beter de informatie is, hoe groter de kans op succes. We onderzoeken nu met het UWV of we hierover afspraken kunnen maken.”

Ook later in de uitkeringsperiode is een juiste en tijdige herbeoordeling van de mate waarin de WGA-gerechtigde nog kan werken, nodig voor de (aangepaste) invulling van het werkhervattingsproces. Op dit moment vinden dergelijke herbeoordelingen niet plaats. Dit geldt in het bijzonder voor de groep WGA-gerechtigden die 80 tot 100 procent arbeidsongeschikt is. Deze groep is onverwacht groot geworden en hoewel hun arbeidsongeschiktheid niet als duurzaam is beoordeeld, ontvangen deze mensen vaak jarenlang een WGA-uitkering. Het ligt in de rede dat herbeoordeling van deze uitkeringen laat zien dat een aanzienlijk deel van deze groep langdurig en volledig arbeidsongeschikt is. Deze mensen hebben dan recht op een IVA-uitkering (die hoger is), of zijn na verloop van tijd in meer of mindere mate hersteld.

Samenwerking
Een goede samenwerking tussen verzekeraars en klanten is van groot belang. Zeker wanneer alleen het WGA-risico privaat is verzekerd, en niet het ziekteverzuim in de eerste twee jaren, komen arbeidsongeschikte werknemers soms te laat in beeld bij de verzekeraar. Dat vermindert de kans op snelle en succesvolle re-integratie. De arbeidsongeschiktheid moet tijdig bij de verzekeraar worden gemeld. De oplossing ligt in goede afspraken tussen werkgevers, werknemers, verzekeraars en andere dienstverleners. Samen met arbeidsdeskundigen, arbodiensten en re-integratiebedrijven legt het Verbond de laatste hand aan een ‘handreiking’ voor het re-integratieproces, dat beoogt hierin verbetering aan te brengen.

De toenemende instroom in de WGA legt echter ook de zwaktes van het hybride stelsel bloot. Dit stelsel beoogt concurrentie tussen private verzekeraars en het UWV. Private verzekeraars werken op basis van kapitaaldekking. Dat betekent dat zij bij aanvang van de verzekering direct geld opzijleggen voor de totale duur van de verwachte uitkeringen. Het UWV werkt echter op basis van omslagdekking. De reeds verstrekte uitkeringen slaat het UWV jaarlijks om over alle publiek verzekerde werkgevers.

Onevenwichtigheden
Het stelsel heeft enerzijds tot gevolg dat (vooral kleine) werkgevers die publiek verzekerd zijn, bij het UWV vastzitten zodra ze één of meer zieke of arbeidsongeschikte werknemers hebben. Bij het beëindigen van de publieke verzekering moeten zij namelijk de lasten van deze werknemer(s) voor maximaal tien jaar zelf betalen, want het UWV kent geen uitloopdekking. Deze ‘opgesloten’ werkgevers kunnen vervolgens te maken krijgen met een oplopende publieke premie, omdat werkgevers zonder zieke en arbeidsongeschikte werknemers wel uit het publieke stelsel kunnen en zullen treden.
Anderzijds is het omgekeerde effect dat privaat verzekerde werkgevers met relatief veel zieke en arbeidsongeschikte werknemers, een stijgende private premie kunnen ontlopen door tegen een minimumpremie over te stappen naar de publieke verzekeraar. De lopende uitkeringen blijven achter bij de private verzekeraar. Omdat het UWV voor deze werkgever geen ‘schaden’ uitkeert, krijgt hij een publiek premie die in geen verhouding staat tot de schade die hij heeft geleden of het risico dat hij voor de toekomst vormt.

Deze onevenwichtigheden in het hybride stelsel prikkelen de werkgever om te kijken naar waar hij op korte termijn de laagste premie betaalt, en leiden af van het streven een partner te zoeken waarmee hij een optimaal verzuim- en re-integratiebeleid kan voeren. Dit kan worden opgelost als het UWV zijn premies, net als in de private markt het geval is, ook baseert op het actuele verzuim- en arbeidsongeschiktheidsprofiel van werkgevers. Dat betekent dat het UWV in de premies voor de werkgevers die vanuit eigenrisicodragerschap teruggaan naar het UWV, rekening houdt met de lopende uitkeringslasten die de werkgever of de verzekeraar moet blijven betalen. Deze werkgevers komen dan minder vaak dan nu in aanmerking voor minimumpremies. Met deze aanpak voelen alle werkgevers, ook de bij het UWV verzekerde werkgevers (inclusief de teruggekeerde eigenrisicodragers), een financiële prikkel om te (blijven) focussen op preventie en re-integratie.